Gốc > Mục:Bài viết > Mục:Xung quanh bạn >
title:CHƯƠNG TRÌNH SEQAP
date:12-12-2012
sender:Lù Việt Hồng

 

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CHƯƠNG TRÌNH ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC TRƯỜNG HỌC

(SEQAP)

 

 

 

HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC

HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC FDS

 

 

 

 

 

Hà Nội, 6-2012

MỤC LỤC

Nội dung

Trang

Các chữ viết tắt

3

Phần I- Một số vấn đề chung về tổ chức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

4

I. Vai trò và đặc điểm của HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

4

II. Sử dụng thời gian tăng thêm khi chuyển sang FDS cho HĐGDNGLL

9

III. Mục tiêu HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

10

IV. Nguyên tắc tổ chức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

11

V. Nội dung và hình thức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

13

VI. Quy trình tổ chức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

15

Phần II- Hướng dẫn tổ chức một số mô hình HĐGDNGLL

19

I. Hoạt động thư viện

19

II. Hoạt động trò chơi

23

III. Hoạt động giao lưu

27

IV. Hoạt động tổ chức các ngày hội

29

V. Hoạt động nhân đạo

33

VI. Hoạt động tham quan du lịch

35

VII. Hoạt động văn nghệ

36

VIII. Hoạt động TDTT

38

Phụ lục

42

 

 

 

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Bộ GD & ĐT:         Bộ Giáo dục và Đào tạo

CBQL:                     Cán bộ quản lí

CSVC:                      Cơ sở vật chất

SEQAP:                   Chương trình đảm bảo chất lượng giáo dục trường học

Đoàn TNCS HCM: Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

ĐDDH:                    Đồ dùng dạy học

Đội TNTP HCM:  Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh

FDS:                                        Dạy học cả ngày

GD:                                         Giáo dục

GV:                                          GV

HS:                                          HS

HĐ:                                         Hoạt động

HĐGDNGLL:         Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

KNS:                                       Kĩ năng sống

PPDH:                    Phương pháp dạy học

PPGD:                     Phương pháp giáo dục

VH:                                         Văn hóa

VN:                                         Việt Nam

XH:                                         Xã hội

XHCN:                   Xã hội chủ nghĩa

 

 

 

 

 

 

 

 

Phần thứ nhất

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DẠY HỌC CẢ NGÀY

 

I. VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DẠY HỌC CẢ NGÀY

1. Khái niệm hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL được hiểu theo nhiều nghĩa rộng, hẹp khác nhau:

Theo nghĩa hẹp, HĐGDNGLLlà những hoạt động giáo dục được tổ chức theo các chủ đề giáo dục từng tháng với thời lượng 4 tiết/tuần. (Chương trình giáo dục cấp Tiểu học, Ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo). Với quan niệm này thì HĐGDNGLL, Hoạt động tự chọn và Hoạt động tập thể (sinh hoạt toàn trường dưới cờ, sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đội TNTP HCM, sinh hoạt Sao Nhi đồng) là những hoạt động giáo dục độc lập với nhau trong nhà trường.

Theo nghĩa rộng:

Hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện đạo đức, phát triển năng lực, bồi dưỡng năng khiếu, giúp đỡ HS yếu phù hợp đặc điểm tâm lí, sinh lí lứa tuổi HS tiểu học.

Hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp được tiến hành thông qua việc dạy học các môn học bắt buộc và tự chọn trong Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm hoạt động ngoại khoá, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, giao lưu văn hoá; hoạt động bảo vệ môi trường; lao động công ích và các hoạt động xã hội khác”.

(Điều 29, Điều lệ trường tiểu học, Ban hành kèm theo Thông tư số 41/2010/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).

                Theo quan niệm này thì ngoài hoạt động dạy học các môn học bắt buộc và dạy học tự chọn trong chương trình giáo dục Tiểu học do Bộ trưởng Bộ GD - ĐT ban hành, tất cả các hoạt động giáo dục còn lại ở trường tiểu học, kể cả hoạt động giáo dục tập thể đều là HĐGDNGLL (trừ sinh hoạt Đội TNTP Hồ Chí Minh và sinh hoạt Sao nhi đồng- theo chỉ đạo của Hội đồng Đội). Quan niệm này cũng tương đồng với quan niệm về HĐGDNGLL trong các sách Hướng dẫn GV về HĐGDNGLL ở THCS, THPT và theo chúng tôi quan niệm như vậy là hợp lí bởi vì:

- HĐGDNGLL chủ yếu cũng là các hoạt động tập thể theo quy mô nhóm, lớp, trường và một trong những mục tiêu của HĐGDNGLL cũng là nhằm giáo dục ý thức tập thể cho HS.

- Mặt khác, nội dung, hình thức sinh hoạt lớp, sinh hoạt toàn trường dưới cờ trên thực tế không chỉ là họp, kiểm điểm, phổ biến nhiệm vụ mà nội dung, hình thức rất phong phú, đa dạng, gắn liền với các chủ đề và hình thức HĐGDNGLL.

                Thuật ngữ HĐGDNGLL trong tài liệu này cũng được sử dụng theo nghĩa rộng như trên.

2. Vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- HĐGDNGLL là một bộ phận quan trọng của chương trình giáo dục nhà trường. HĐGDNGLL nối tiếp hoạt động dạy học các môn văn hóa; là con đường quan trọng để gắn học với hành, lí thuyết với thực tiễn, nhà trường với xã hội. HĐGDNGLL tạo cơ hội cho HS được thực hành, trải nghiệm những điều đã học vào trong thực tiễn cuộc sống. Trên cơ sở đó củng cố, khắc sâu, mở rộng những kiến thức, kĩ năng các môn học cho HS.

- HĐGDNGLL có vai trò quan trọng góp phần giáo dục nhân cách phát triển toàn diện cho HS tiểu học.

Các nghiên cứu về tâm lý - giáo dục cũng cho thấy, nhiều nét tính cách cơ bản của con người được hình thành trước và trong tuổi học đường. Việc tham gia vào nhiều HĐGDNGLL phong phú, đa dạng sẽ tạo cơ hội cho HS được thể hiện, bộc lộ, tự khẳng định bản thân; tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi bạn bè và mọi người xung quanh; tạo cơ hội thuận lợi cho HS được tham gia một cách tích cực vào đời sống cộng đồng … Từ đó sẽ tác động tích cực đến nhận thức, tình cảm, niềm tin và hành vi của HS, giúp các em phát triển nhiều phẩm chất tích cực như: tinh thần đồng đội, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái, khoan dung, sự cảm thông, tính kỷ luật, trung thực, mạnh dạn, tự tin,…và giúp các em phát triển những kĩ năng hoạt động tập thể và KNS cơ bản như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng kiên định, kĩ năng tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng thương lượng, kĩ năng hợp tác, kĩ năng lập kế hoạch, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng quản lí thời gian, kĩ năng thu thập và xử lí thông tin, ... Xét ở phạm vi rộng hơn, HĐGD NGLL còn tạo điều kiện để HS được tham gia, được hội nhập vào dòng chảy các hoạt động chung của trẻ em ở địa phương, đất nước, khu vực và trên thế giới. Điều này giúp phát triển năng lực hoạt động thực tiễn, năng lực hoạt động chính trị - xã hội, năng lực hòa nhập cộng đồng cho HS. Đó chính là những phẩm chất và năng lực cơ bản, cần thiết của người công dân Việt Nam để đáp ứng yêu cầu thực hiện công cuộc đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế  hiện nay.

Thông qua các hình thức hoạt động như: trò chơi, tham quan du lịch, cắm trại, thể dục thể thao, văn hóa, nghệ thuật,..., HĐGDNGLL còn giáo dục HS tình yêu thiên nhiên, đất nước, con người, giúp các em phát triển thể chất và thẩm mĩ; đồng thời giúp các em giải tỏa những mệt mỏi, căng thẳng trong quá trình học tập cả ngày ở trường.

3. Các đặc điểm của HĐGDNGLLở trường Tiểu học dạy học cả ngày

3.1.HĐGDNGLL phù hợp với đặc điểmlứa tuổi HStiểu học

Lứa tuổi HS tiểu học là lứa tuổi rất hồn nhiên, hiếu động, thích tìm tòi, khám phá, thích gần gũi thiên nhiên, thích cùng sinh hoạt, vui chơi với bạn bè. Các em rất hứng thú và nhiệt tình tham gia vào những hoạt động tập thể nhẹ nhàng, sinh động, vui tươi, đa dạng ở nhà trường và cộng đồng. Do vậy, HĐGDNGLL là rất phù hợp với đặc điểm lứa tuổi các em và có khả năng huy động sự tham gia tích cực của HS.

3.2. HĐGDNGLL mang tính chất linh hoạt, mềm dẻo, mở hơn hoạt động dạy học

Nếu như hiện nay, việc dạy học các môn văn hoá chịu sự chi phối khá chặt chẽ về thời điểm, thời lượng, tài liệu học tập, về quy mô tổ chức dạy học, về nội dung dạy học,… thì HĐGD NGLLlại mang tính chất linh hoạt, mềm dẻo, mở hơn hoạt động dạy học về tất cả các mặt: quy mô, địa điểm, hình thức hoạt động, thời điểm, thời lượng, lực lượng tham gia tổ chức và điều khiển,… Cụ thể là:

- HĐGDNGLL có thể tổ chức theo những quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường. Tuy nhiên, tổ chức HĐGDNGLL theo  quy mô nhóm và quy mô lớp có ưu thế hơn về nhiều mặt như: tổ chức đơn giản, không tốn kém, mất ít thời gian, HS tham gia được nhiều hơn,... Những HĐGDNGLL tổ chức theo quy mô khối lớp, trường,… thường tốn kém hơn, chuẩn bị mất nhiều thời gian, công sức hơn, HS được tham gia nhiều hơn… Vì vậy, HĐGDNGLL nên tập trung nhiều cho các hoạt động quy mô lớp, quy mô nhóm; những hoạt động theo quy mô trường chỉ nên tổ chức 1- 2 lần/học kì.

- HĐGDNGLL có thể tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau ở trong hoặc ngoài nhà trường như: lớp học, thư viện, phòng đa năng, phòng truyền thống, sân trường, vườn trường, công viên, vườn hoa, viện bảo tàng, các di tích lịch sử và văn hóa, các danh lam thắng cảnh, các công trình công cộng hoặc ở các địa điểm khác ngoài nhà trường có liên quan đến chủ đề hoạt động.

- Thời điểm tổ chức HĐGDNGLL cũng rất linh hoạt. Tùy theo quy mô và tính chất, có thể tổ chức hoạt động vào giờ ra chơi; vào giờ nghỉ giữa các tiết học; có thể vào giờ nghỉ trưa; có thể trong tiết sinh hoạt dưới cờ, tiết sinh hoạt lớp; có thể vào một buổi trong tuần, cuối tuần hoặc vào ngày chủ nhật, ngày lễ,…

Tuy nhiên, nếu tổ chức hoạt động vào giờ nghỉ trưa cho những HS không có nhu cầu ngủ trưa thì cần lựa chọn hình thức hoạt động và địa điểm phù hợp để tránh gây ồn ào, mất trật tự, ảnh hưởng đến giấc ngủ của các HS khác.

Khi xếp thời khóa biểu, HĐGDNGLL nên xếp vào những ngày học cả ngày (đối với phương án T30) và xếp xen kẽ với các tiết học văn hóa để giúp HS thư giãn, thoải mái, giảm bớt áp lực học tập cho các em.

HĐGDNGLL cũng cần tổ chức xen kẽ giữa các lớp và khối lớp để tận dụng tối đa phòng học đa năng, phòng truyền thống, sân trường, vườn trường và các địa điểm khác trong trường.

Việc lựa chọn địa điểm và thời điểm tổ chức HĐGDNGLL cũng cần phù hợp với khí hậu từng mùa trong năm và thời tiết trong ngày. Ví dụ, ở các tỉnh miền núi phía Bắc, vào những ngày đông giá rét, không nên tổ chức cho các em tham gia các HĐGDNGLL ở ngoài trời vào đầu giờ sáng hay chiều muộn. Còn ở các tỉnh phía Nam, khí hậu nắng nóng, lại nên tổ chức cho các em tham gia các HĐGDNGLL ở ngoài trời vào đầu giờ sáng hay cuối giờ chiều,…

- Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục nhưng HĐGDNGLL có thể tổ chức theo nhiều hình thức hoạt động khác nhau, tùy theo lứa tuổi HS và điều kiện cụ thể của từng lớp, từng trường, từng địa phương.Ví dụ:

+ Cũng là giáo dục an toàn giao thông nhưng có trường, có lớp tổ chức diễn tiểu phẩm và thảo luận về tiểu phẩm, có trường, có lớp tổ chức cho HS xem băng hình và thảo luận, hoặc tổ chức cho HS chơi các trò chơi hay xử lí tình huống, đóng vai trong các tình huống có liên quan đến an toàn giao thông,…

+ Hay cùng là tổ chức Hội vui học tập nhưng có nơi tổ chức theo hình thức rung chuông vàng, có nơi tổ chức theo hình thức thi tiếp sức giữa các nhóm, có nơi tổ chức theo hình thức hái hoa trả lời câu hỏi,…

- Lực lượng tham gia thiết kế, chuẩn bị, tiến hành và đánh giá HĐGDNGLL rất đa dạng: có thể là HS, GV, tổng phụ trách Đội, cha mẹ HS…và các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường.

….

Sự mềm dẻo, mở, linh hoạt của HĐGDNGLL là một lợi thế lớn, giúp cho việc tổ chức các HĐGDNGLL dễ thực hiện hơn, dễ đáp ứng được những nhu cầu của các đối tượng HS khác nhau và dễ phù hợp hơn với các điều kiện của các vùng miền khác nhau trong cả nước.

 

 

3.3. Nội dungHĐGDNGLL mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập giáo dục.

Khác với các môn học, nội dung HĐGD NGLL rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, …Điều đó giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi với cuộc sống thực tế hơn, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của HS, giúp các em vận dụng vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi hơn.

3.4. Các hình thức đa dạng của HĐGD NGLL  giúp cho việc chuyển tải các nội dung giáo dục tới HS một cách nhẹ nhàng, hấp dẫn

 Mỗi một hình thức hoạt động đều tiềm tàng trong nó những khả năng giáo dục nhất định. Nhờ các hình thức đa dạng như diễn đàn trẻ em, giao lưu, tham quan du lịch, hoạt động nhân đạo, trò chơi dân gian, văn nghệ,  thể dục thể thao, tổ chức các Ngày hội, hoạt động thư viện, hoạt động cộng đồng, hoạt động câu lạc bộ, ..., việc giáo dục HS được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, không gò bó và khô cứng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của HS. Trong quá trình thiết kế, tổ chức, đánh giá các HĐGDNGLL, cả GV lẫn HS đều có cơ hội để thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo của các hình thức hoạt động.

3.5. HĐGDNGLL có khả năng phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Theo Khoản 2, Điều 22, Điều lệ trường Tiểu học, Tổng phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh là người chịu trách nhiệm tổ chức và quản lí các HĐGDNGLL ở trường tiểu học. Tuy nhiên, HĐGDNGLL còn có khả năng phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường như: GV chủ nhiệm, GV dạy các môn chuyên biệt, Ban giám hiệu, cha mẹ HS, chính quyền địa phương, Hội Khuyến học, Hội Phụ nữ, Đoàn TNCS, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội, những nghệ nhân, những người lao động tiêu biểu ở địa phương,… Vì thế, đã tạo điều kiện cho HS lĩnh hội các nội dung giáo dục bằng nhiều kênh khác nhau, với nhiều cách tiếp cận khác nhau; điều đó làm tăng tính hấp dẫn, đa dạng của hoạt động giáo dục và nâng cao hiệu quả giáo dục.

 

 

II. SỬ DỤNG THỜI GIAN TĂNG THÊM KHI CHUYỂN SANG DẠY HỌC CẢ NGÀY CHO HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

Mục tiêu của trường tiểu học FDS là nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trường học. Do vậy, trong các trường tiểu học FDS, việc tổ chức các HĐGDNGLL cho HS được quan tâm đặc biệt và được dành nhiều thời lượng.

Ngoài thời lượng 4 tiết/tháng và thêm 2 tiết/tuần dành cho hoạt động giáo dục tập thể như đối với các trường dạy học 1 buổi/ngày, các trường tiểu học FDS còn có thể sử dụng thời gian tăng thêm cho việc tổ chức các HĐGDNGLL và các HĐGD khác như sau:

1. Đối với các trường thực hiện phương án T30

                Phương án T30 sẽ  bổ sung thêm 8 tiết cho lớp 1, 7 tiết cho lớp 2, 3 và 5 tiết cho lớp 4, 5. Thời gian tăng thêm chủ yếu dùng để củng cố Tiếng Việt, Toán và/hoặc Tiếng dân tộc. Tuy nhiên, việc củng cố Tiếng Việt, Toán và/hoặc Tiếng dân tộc cho HS được thực hiện không chỉ qua các tiết tăng cường Toán, Tiếng Việt và Tiếng dân tộc mà còn qua các HĐGDNGLL, đặc biệt là thông qua các hình thức như: giao lưu tiếng Việt, giao lưu hát dân ca, kể chuyện/diễn tiểu phẩm bằng tiếng Việt/tiếng dân tộc, diễn đàn trẻ em,... Vì vậy theo phương án T30, các trường có thể sử dụng thêm 1-2 tiết/tuần cho các HĐGDNGLL và các hoạt động giáo dục khác như: hướng dẫn HS tự học, bồi dưỡng HS năng khiếu, dạy học các môn tự chọn. (xem bảng 1).

                Các trường theo mô hình T30 sẽ thực hiện FDS vào 2 ngày trong tuần và tiếp tục thực hiện mô hình nửa ngày như thường lệ vào 3 ngày còn lại trong tuần. Mỗi trường tự sắp xếp thời khóa biểu chương trình học và lựa chọn 2 ngày học cả ngày cho phù hợp với điều kiện thực tế của trường mình. Tuy nhiên, các ngày học cả ngày nên bố trí xen kẽ với những ngày học nửa ngày để không gây áp lực cho HS.

Bảng 1. Đối với phương án T30

Số tiết học hiện tại

Số tiết tăng cường

HS thành thạo tiếng Việt.

HS gặp khó khăn về tiếng Việt.

Tiếng Việt

TV1

Toán

HĐGDNGLL và HĐGD khác

Tiếng Việt

Toán

HĐGDNGLL và HĐGD khác

TV1

TV2

Lớp 1 (22)

8

3

3

2

2

1-2

2-3

2

Lớp 2 (23)

7

2-3

2-3

2

2

1

2

2

Lớp 3 (23)

7

2-3

2-3

2

2

1

2

2

Lớp 4 (25)

5

2

2

1

2

 

2

1

Lớp 5

(25)

5

2

2

1

2

 

2

1

2. Đối với các trường thực hiện phương án T35

Phương án T35 sẽ  bổ sung thêm 13 tiết cho lớp 1, 12 tiết cho lớp 2, 3 và 10 tiết cho lớp 4, 5. Mục tiêu của T35 là tăng cường giáo dục toàn diện HS. Do vậy, thời gian tăng thêm trong T35 sẽ được bổ sung cho các môn Toán, Tiếng Việt, cho việc dạy học các môn tự chọn, cho HĐGDNGLL và các hoạt động giáo dục khác, tùy theo điều kiện cụ thể về HS, về đội ngũ GV, về CSVC, trang thiết bị,.... của nhà trường (xem bảng 2).

Theo phương án T35, nhà trường sẽ thực hiện FDS ít nhất 4 ngày trong tuần và buổi chiều còn lại dành cho sinh hoạt tổ chuyên môn.

Bảng 2. Đối với phương án T35

Số tiết học hiện tại

Số tiết tăng cường

HS thành thạo tiếng Việt.

HS gặp khó khăn về tiếng Việt.

Tiếng Việt

TV1

Toán

Ngoại ngữ

Tin học

HĐGDNGLL và HĐGD khác

Tiếng Việt

Toán

Ngoại ngữ

Tin học

HĐGDNGLL và HĐGD khác

TV1

TV2

Lớp 1 (22)

13

4

3-4

0

0-4

1-6

3

1-2

3-4

0

0-4

1-6

Lớp 2 (23)

12

3-4

2-3

0

0-4

1-6

2-3

1

2-3

0

0-4

1-6

Lớp 3 (23)

12

3

2

0-4

0-4

2-4

3

1

2

0-4

0-4

2-4

Lớp 4 (25)

10

2

2

0-4

0-4

1-4

2

 

2

0-4

0-4

1-4

Lớp 5 (25)

10

2

2

0-4

0-4

1

2

 

2

0-4

0-4

1

 

III. MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DẠY HỌC CẢ NGÀY

1. Mục tiêu chung

HĐGDNGLL ở trường Tiểu học FDS nhằm góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục tiểu học, góp phần hình thành những cơ sở ban đầu rất quan trọng cho sự phát triển toàn diện, hài hòa của HS.

2. Mục tiêu cụ thể

                HĐGDNGLL ở trường Tiểu học FDS nhằm:

- Góp phần củng cố, khắc sâu và phát triển ở HS Tiểu học những kiến thức về tự nhiên, xã hội và con người phù hợp với lứa tuổi các em.

- Tạo cơ hội cho HS được thực hành, trải nghiệm trong các tình huống của cuộc sống, bước đầu hình thành cho HS các phẩm chất quan trọng như: tinh thần đồng đội, tính mạnh dạn, tự tin, lòng tự trọng, tính tự lập, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái, khoan dung, cảm thông, chia sẻ, trung thực, kỉ luật, yêu lao động … và phát triển ở HS các kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi như: Kĩ năng lập kế hoạch, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng đàm phán, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng kiên định, kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng hợp tác, …

- Giáo dục ý thức tập thể và phát triển các kĩ năng hoạt động tập thể cho HS (kĩ năng thiết kế, lập kế hoạch hoạt động, kĩ năng chuẩn bị hoạt động, kĩ năng tổ chức, điều khiển hoạt động, kĩ năng đánh giá hoạt động).

- Tạo cơ hội cho HS tiểu học bước đầu được tham gia vào đời sống cộng đồng. Trên cơ sở đó, bước đầu hình thành cho các em năng lực hoạt động thực tiễn, năng lực hoạt động chính trị - xã hội, năng lực thích ứng, năng lực hòa nhập, …

- Giáo dục lòng yêu nghệ thuật; phát triển sức khỏe thể chất và đời sống tinh thần phong phú, lạc quan cho HS;

- Góp phần phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cho HS.

IV.NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC HĐGDNGLL Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DẠY HỌC CẢ NGÀY

Để thực hiện được các mục tiêu trên, việc tổ chức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản sau:

1. HĐGDNGLL phải tạo cơ hội cho HS được phát triển tối đa tiềm năng của bản thân; tạo cơ hội để các em được rèn luyện, phát triển toàn diện về các mặt: đạo đức, KNS, thẩm mĩ, trí tuệ, thể chất, lao động, …

2. Nội dung và hình thức HĐGDNGLL phải phong phú, đa dạng, tươi vui, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi tiểu học, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của HS, hấp dẫn thu hút HS, không mang tính chất áp đặt, nặng nề, khô cứng, gây nhàm chán cho các em.

3. HĐGDNGLL phải đảm bảo phù hợp với đặc điểm, điều kiện, hoàn cảnh thực tế của nhà trường (thời lượng, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ GV, công nhân viên nhà trường, khả năng tài chính, khả năng đóng góp của phụ huynh,...);  phải gần gũi với cuộc sống thực tiễn của HS; phải phù hợp với đặc điểm văn hóa địa phương và yêu cầu giáo dục của  từng vùng, miền, địa phương.

4. Tổ chức HĐGDNGLL phải đảm bảo huy động được sự tham gia tích cực của HS vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động một cách phù hợp với khả năng của các em: từ đề xuất ý tưởng hoạt động; thiết kế, lập kế hoạch hoạt động; chuẩn bị nội dung, nhân lực, trang thiết bị cần thiết cho hoạt động; đến tiến hành và đánh giá kết quả hoạt động.  

Quyền được tham gia của trẻ em là một quyền cơ bản đã được ghi nhận trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em và Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em Việt Nam. Theo đó, trẻ em có quyền được tham gia vào tất cả các hoạt động có liên quan đến các em, bao gồm cả các hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục trong nhà trường, một cách phù hợp với lứa tuổi và độ trưởng thành của các em. Mặt khác, sự tham gia tích cực của HS vào các hoạt động giáo dục của nhà trường là phù hợp với  định hướng đổi mới phương pháp giáo dục ở các nhà trường Việt Nam hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.

Vì vậy, trong HĐGDNGLL, HS cần phải được tham gia tích cực vào mọi khâu của quá trình hoạt động phù hợp với khả năng của bản thân. Còn GV đóng vai trò là người cố vấn, định hướng, giúp đỡ HS hoạt động đạt hiệu quả.

Tuy nhiên để HS có thể tham gia một cách tích cực và hiệu quả, các em cần được tạo cơ hội tham gia, được tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, CSVC, kinh phí, được động viên khích lệ và đặc biệt, được bồi dưỡng các kĩ năng cơ bản như: kĩ năng lập kế hoạch, kĩ năng tổ chức, điều khiển hoạt động, KN đánh giá hoạt động, kĩ năng trình bày trước tập thể, kĩ năng hợp tác nhóm,…

5. Các HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS cần phải được bố trí, sắp xếp  đan xen với việc dạy học các môn học khác, với các hoạt động giáo dục khác của nhà trường một cách hợp lí nhằm phát huy được tính tích cực học tập, giáo dục của HS, tránh gây áp lực nặng nề cho GV và HS.

6. HĐGDNGLL đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: tổng phụ trách Đội, lãnh đạo nhà trường, GV dạy nhiều môn, GV dạy môn chuyên biệt, cha mẹ HS, Ban đại diện cha mẹ HS, cán bộ các trung tâm văn hóa, các trung tâm thể dục thể thao ở địa phương, các chuyên gia, các nhà hoạt động xã hội, cộng đồng địa phương,… Tuy nhiên, tổng phụ trách Đội phải giữ vai trò chủ đạo trong việc tổ chức và quản lí các HĐGDNGLL theo quy mô trường. Còn GVCN phải là người chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức và quản lí các HĐGDNGLL theo quy mô lớp/nhóm.

Huy động sự ủng hộ và tham gia của các lực lượng giáo dục vào quá trình tổ chức HĐGDNGLL là một yêu cầu có tính nguyên tắc.

7. HĐGDNGLL ở tiểu học phải đảm bảo liên thông với HĐGDNGLL ở THCS và THPT.

Giáo dục phổ thông Việt Nam bao gồm các cấp học: Tiểu học, THCS và THPT. Trong chương trình giáo dục THCS và THPT hiện hành, HĐGDNGLL cũng được quy định là hoạt động giáo dục bắt buộc. Vì vậy, HĐGDNGLL ở Tiểu học cần đảm bảo liên thông với HĐGDNGLL ở THCS và THPT, tạo cơ sở để HS có thể tham gia HĐGDNGLL ở các cấp học trên một cách thuận lợi, để đảm bảo cho HS được giáo dục, được phát triển một cách liên tục và có hệ thống.

V. NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DẠY HỌC CẢ NGÀY

1. Nội dung HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

Như đã trình bày ở trên, HĐGDNGLL ở trường Tiểu học FDS là con đường thuận lợi để giáo dục toàn diện cho HS. Vì vậy, nội dung giáo dục các HĐGDNGLL ở trường Tiểu học FDS rất rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực, nhiều mặt giáo dục như: giáo dục trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thể chất, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục lao động, giáo dục môi trường, giáo dục KNS, giáo dục truyền thống,... được thể hiện thông qua các HĐGDNGLL cụ thể trong năm học.

Hiện nay, theo chỉ đạo của Bộ, các HĐGDNGLL ở trường tiểu học được cấu trúc theo chủ đề từng tháng, gắn với những ngày lễ lớn trong năm và đặc điểm nhà trường. Cụ thể là:

Tháng

Chủ đề

Nội dung giáo dục chủ yếu

9

Mái trường thân yêu của em

 

- Giáo dục về truyền thống nhà trường, về nội quy trường lớp,

- Giáo dục an toàn giao thông

- Vui Trung Thu

10

Vòng tay bạn bè

- Giáo dục tình cảm bạn bè,

- Giáo dục nhân ái, nhân đạo

11

Biết ơn thày cô giáo

- Giáo dục lòng kính trọng và biết ơn thày cô giáo

- Giáo dục bảo vệ môi trường

12

Uống nước nhớ nguồn

- Giáo dục lòng tự hào và biết ơn đối với những người đã ngã xuống vì độc lập tự do của Tổ quốc.

- Giáo dục sức khỏe

1

Ngày Tết quê em

Giáo dục truyền thống dân tộc

2

Em yêu Tổ quốc Việt Nam

Giáo dục tình yêu đối với quê hương, đất nước

3

Yêu quý mẹ và cô giáo

Giáo dục tình cảm yêu quý đối với bà, mẹ, cô giáo, chị em gái; tôn trọng, thân thiện , đoàn kết với các bạn gái

4

Hòa bình và hữu nghị

- Giáo dục tình đoàn kết hữu nghị giữa các dân tộc, các quốc gia trên thế giới

- Hiểu biết và tự hào về chiến thắng 30-4-1975.

5

Bác Hồ kính yêu

- Giáo dục tình cảm kính yêu Bác Hồ,

- Giáo dục ý thức đội viên Đội TNTP HCM

2. Hình thức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS

Hình thức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS rất phong phú, đa dạng. Dưới đây là một số hình thức phổ biến:

- Hoạt động thư viện

- Trò chơi tập thể, trò chơi dân gian (bịt mắt bắt dê, kéo co, rồng rắn lên mây, nhảy dây, ô ăn quan, mèo đuổi chuột, chim bay cò bay, ném còn, …)

- Hát các bài hát thiếu nhi, hát dân ca, múa tập thể, múa dân gian (múa nón, múa quạt, nhảy sạp, xòe Thái,…), đọc thơ, kể chuyện, diễn kịch

- Vẽ tranh, triển lãm tranh

- Làm báo tường

- Thể dục thể thao (thể dục nhịp điệu, đá cầu, cầu lông, bóng bàn, bóng đá, khiêu vũ thể thao, nhảy Hip hop,..)

- Tổ chức các ngày Hội (Ngày hội môi trường, Hội vui học tập, Hội hóa trang, vui Trung Thu, Ngày hội của bà, của mẹ, Ngày Hội sức khỏe, Ngày hội trao đổi đồ dùng, đồ chơi, sách truyện,…)

- Hoạt động kỉ niệm các ngày lễ lớn trong năm như:

+ Ngày nhà giáo Việt Nam 20/11

+ Ngày quốc phòng toàn dân 22/12

+ Ngày thành lập Đảng CSVN 3/2

+ Ngày phụ nữ quốc tế 8/3

+ Ngày thành lập Đoàn TNCS HCM 26/3

+ Ngày thành lập Đội TNTP HCM 15/5

+ Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh 19/5

- Hoạt động tham quan, du lịch các di tích lịch sử, di tích văn hóa, các danh lam thắng cảnh.

- Hoạt động nhân đạo (quyên góp ủng hộ các bạn HS nghèo vượt khó trong lớp, trong trường, ở địa phương; ủng hộ nạn nhân chất độc da cam; ủng hộ những người có hoàn cảnh khó khăn, bị thiên tai, bão lụt, người khuyết tật,…).

- Hoạt động đền ơn đáp nghĩa (thăm hỏi các bà mẹ Việt Nam anh hùng, các lão thành Cách mạng, các thương binh, gia đình liệt sĩ ở địa phương)

- Hoạt động giao lưu ( giao lưu, kết nghĩa giữa HS các lớp, các trường, các địa phương và HS quốc tế; giao lưu giữa HS với các chuyên gia, các nhà hoạt động xã hội, các cựu chiến binh, những người lao động giỏi ở địa phương, ….)

- Hoạt động môi trường ( tổng vệ sinh trường lớp, đường làng, ngõ phố; trồng cây, trồng hoa ở sân trường, vườn trường, đường làng, ngõ xóm; dọn rác ở bãi biển; tìm hiểu về tình hình ô nhiễm môi trường và các hoạt động bảo vệ môi trường ở địa phương;…)

- Hoạt động khéo tay hay làm (Làm búp bê, làm con rối, làm hoa giấy, làm đèn ông sao, đèn xếp, may quần áo cho búp bê, cắm hoa, bày cỗ Trung Thu, làm đồ chơi từ vỏ hộp, vỏ lon bia;…)

- Hoạt động câu lạc bộ:

+ Câu lạc bộ bóng đá, bóng bàn, võ thuật,...

+ Câu lạc bộ những người thích khám phá

+ Câu lạc bộ các nhà môi trường trẻ

+ Câu lạc bộ các  nhà thiết kế thời trang trẻ

+ Câu lạc bộ khéo tay, hay làm

+ Câu lạc bộ những tuyên truyền viên trẻ tuổi

+ Câu lạc bộ Tiếng Anh/ Tiếng Nga/ TiếngPháp/Tiếng Trung…

+ Câu lạc bộ những người yêu động vật

+ Câu lạc bộ những người làm vườn trẻ

+ Câu lạc bộ ca hát

+ Câu lạc bộ hát dân ca

+ Câu lạc bộ kịch nói, kịch câm

+ Câu lạc bộ múa ba lê, múa dân tộc

+ Câu lạc bộ múa rối

+ …

VI.  QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DẠY HỌC CẢ NGÀY

Tổ chức HĐGDNGLL ở trường tiểu học FDS bao gồm các khâu cơ bản sau: thiết kế, chuẩn bị, thực hiện/tiến hành và đánh giá.

1. Thiết kế hoạt động

Một kế hoạch HĐGDNGLL thường được thiết kế bao gồm các mục sau:

Tên hoạt động: ……

(Thời lượng dự kiến để thực hiện hoạt động:......)

1) Mục tiêu hoạt động (Cần xác định rõ HS cần đạt được gì sau hoạt động: về  kiến thức, kĩ năng, thái độ)

2) Quy mô, thời điểm, địa điểm tổ chức hoạt động(Xác định rõ hoạt động được tổ chức theo nhóm, theo tổ, theo lớp, khối  lớp hay theo trường, cụm trường? Hoạt động được tổ chức khi nào? Ở đâu?).

3) Nội dung và hình thức hoạt động (Xác định rõ hoạt động bao gồm những nội dung gì? Hình thức hoạt động là thế nào? Tuy nhiên, với nhiều trường hợp thì hình thức hoạt động đã được thể hiện ngay trong tên hoạt động)

4) Tài liệu và phương tiện (Xác định rõ những tài liệu, phương tiện cần thiết để thực hiện hoạt động và người chịu trách nhiệm chuẩn bị)

5) Các bước tiến hành (Xác định rõ các bước tiến hành hoạt động và các công việc, các thao tác thực hiện trong mỗi bước)

6)Tư liệu (Tùy nội dung từng hoạt động, tư liệu có thể bao gồm các bài hát, bài thơ, ca dao, tục ngữ, danh ngôn, câu đố, trò chơi, tranh, ảnh, tình huống, kịch bản tiểu phẩm/băng hình, truyện, thông tin, sự kiện thực tế; trường hợp điển hình,…).

Việc thiết kế HĐGDNGLL có thể do GV thiết kế, trên cơ sở đánh giá nhu cầu, mong muốn của HS; có thể do HS thiết kế với sự tư vấn, hỗ trợ, giúp đỡ của GV và các lực lượng giáo dục khác. Tuy nhiên, để HS có thể tham gia thiết kế được HĐGDNGLL, các em cần được bồi dưỡng về kĩ năng lập kế hoạch, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng,...

2. Chuẩn bị hoạt động

Ở khâu này, HS cần được phổ biến để nắm được mục đích, nội dung, yêu cầu của hoạt động và được hướng dẫn, hỗ trợ để các em chuẩn bị các tư liệu, phương tiện, sức khỏe, thời gian và kiến thức, kĩ năng cần thiết để thực hiện hoạt động (Ví dụ như: chuẩn bị tập các tiết mục để tham gia liên hoan văn nghệ, chuẩn bị ôn kiến thức để tham gia Hội vui học tập, chuẩn bị đồ dùng để chơi trò chơi dân gian, chuẩn bị trang phục hóa trang để tham gia Ngày Hội hóa trang,...). Tuy nhiên, tùy theo nội dung, tính chất hoạt động, thời gian dành cho HS chuẩn bị có thể dài (một vài tuần) hay ngắn (một vài ngày). Thậm chí có những hoạt động đơn giản, quen thuộc đối với HS thì có thể không cần phải chuẩn bị trước. Quá trình chuẩn bị hoạt động của HS có thể thực hiện ở lớp, ở trường hoặc thực hiện ở nhà; có thể chuẩn bị cá nhân, theo nhóm hoặc theo lớp,...

3. Thực hiện/Tiến hành hoạt động

Tùy quy mô, tính chất hoạt động và điều kiện cụ thể của lớp, của trường, cách thức tiến hành hoạt động có thể rất đa dạng, linh hoạt. Tuy nhiên, nhìn chung có thể tiến hành hoạt động theo quy trình sau:

1)      Giới thiệu mục đích/ ý nghĩa của hoạt động

2)      Phổ biến nội dung, cách thức, yêu cầu hoạt động.

3)      Tổ chức hoạt động thử, nếu cần thiết

4)      HS thực hiện hoạt động (theo cá nhân, theo nhóm, theo tổ,...).

Trong quá trình hoạt động, đặc biệt là những hoạt động theo quy mô nhóm/lớp và những hoạt động phổ biến, quen thuộc đối với HS, nên tạo cơ hội khuyến khích HS luân phiên nhau điều khiển hoạt động nhằm phát triển nhiều phẩm chất và năng lực cần thiết cho các em . Tuy nhiên, để HS có thể điều khiển được hoạt động, các em cần phải được bồi dưỡng các KN cần thiết (như: kĩ năng tự tin, kĩ năng trình bày trước đám đông, kĩ năng dẫn chương trình, kĩ năng lắng nghe và phản hồi tích cực, ...); cần được giao nhiệm vụ điều khiển các hoạt động từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó và nhận được hỗ trợ, động viên, khích lệ thường xuyên, kịp thời từ GV, cha mẹ và bạn bè. 

4. Đánh giá hoạt động

Đây là khâu cuối cùng song rất quan trọng của quy trình tổ chức HĐGDNGLL và HS cần phải được tham gia vào quá trình tổng kết, đánh giá hoạt động ở mức độ phù hợp với lứa tuổi và tính chất của hoạt động.

4.1. Mục đích đánh giá

Việc đánh giá kết quả HĐGDNGLL của HS phải nhằm các mục đích:

- Ghi nhận sự tiến bộ, phát triển của HS trong quá trình tham gia các HĐGDNGLL.

- Phát hiện năng khiếu, sở trường và xu hướng phát triển của HS trong giai đoạn tiếp theo

- Khuyến khích, động viên HS tích cực hoạt động

- Giúp nhà trường và GV phát hiện những ưu điểm và hạn chế trong quá trình tổ chức HĐGDNGLL để có những biện pháp điều chỉnh, bổ sung phù hợp và kịp thời nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động.

 

4.2. Nội dung đánh giá

Đánh giá kết quả HĐGDNGLL của HS cần phải toàn diện về các mặt: ý thức, thái độ tham gia hoạt động và kết quả đạt được so với mục tiêu hoạt động đặt ra.

Tuy nhiên, điều quan trọng trong đánh giá hoạt động là giúp HS tự nhìn nhận xem mình đã thu hoạch được điều gì sau hoạt động; những điều các em hài lòng, chưa hài lòng và muốn thay đổi về hoạt động; nhu cầu, mong muốn của các em về hoạt động tiếp theo,...

     4.3. Phương thức đánh giá

Kết hợp giữa đánh giá của GV với tự đánh giá của HS, đánh giá của  tập thể HS, đánh giá của cha mẹ HS và cộng đồng. Trong đó, GV phải là người đánh giá cuối cùng.

Hình thức đánh giá là nhận xét. Các nhận xét cần dựa trên các chứng cứ từ việc:

- Quan sát hoạt động của HS (trong cả quá trình từ thiết kế, chuẩn bị, thực hiện và đánh giá hoạt động);

- Nghiên cứu sản phẩm hoạt động của HS (bài trình bày miệng, giấy ghi kết quả thảo luận nhóm, tranh vẽ, tiểu phẩm đóng vai,…);

- Phỏng vấn HS/nhóm HS và các đối tượng có liên quan.

Kết quả đánh giá HĐGDNGLL của HS cần được GV sử dụng làm một trong những căn cứ để đánh giá, xếp loại chung HS sau mỗi học kì và năm học.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

<